Rokitnik to jedna z roślin, która znacząco zyskuje na popularności w sezonie jesienno-zimowym. Właśnie w tym okresie najłatwiej znaleźć w sklepach sok z rokitnika, a w restauracjach - herbatę z owoców tej rośliny. Ze względu na aktywność biologiczną substancji, które zawiera rokitnik, jest on uznawany za żywność funkcjonalną. Dowiedz się, co zawiera rokitnik i jakie są jedne z najważniejszych właściwości rokitnika poniżej.
Jak wygląda rokitnik? Rokitnik pospolity: właściwości. Jakie substancje zawiera rokitnik?
Rokitnik to silnie rozgałęziony krzew, który może osiągnąć nawet do sześciu metrów wysokości; rzadziej występuje jako drzewo. Liście ma wąskie i długie, przeważnie w jajowatym kształcie. Owoce rokitnika osiągają do 1 centymetra długości, są kuliste lub mają kształt elipsy i wyróżniają się pomarańczowo-czerwonym kolorem. Tym, co jednak najbardziej interesujące w rokitniku, są jego właściwości wynikające z zawartych w nim substancji aktywnych. Wszystkie części rokitnika są źródłem aktywnych biologicznie substancji - skład owoców rokitnika to:
- witamina C - pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz odpornościowego i w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych; pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym i w regeneracji zredukowanej formy witaminy E, a także zwiększa przyswajanie żelaza,
- niacyna - pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz w utrzymaniu prawidłowego stanu błon śluzowych; pomaga zachować zdrową skórę,
- ryboflawina - pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i w utrzymaniu prawidłowego stanu błon śluzowych i czerwonych krwinek, pomaga zachować zdrową skórę, w utrzymaniu prawidłowego widzenia, w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym, a także przyczynia się do prawidłowego metabolizmu żelaza,
- witamina B6 - pomaga w prawidłowej syntezie cysteiny, w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu homocysteiny, białka i glikogenu i w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek; pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i odpornościowego; przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej,
- witamina E - pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym,
- wapń - przyczynia się do prawidłowego krzepnięcia krwi; pomaga w utrzymaniu prawidłowego przekaźnictwa nerwowego, w prawidłowym funkcjonowaniu enzymów trawiennych, a także jest potrzebny do utrzymania zdrowych kości i zębów,
- żelazo - pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych i w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz transporcie tlenu w organizmie; pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego,
- magnez - pomaga w utrzymaniu równowagi elektrolitowej i w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i mięśni; pomaga w prawidłowej syntezie białka, w utrzymaniu zdrowych kości i zębów i w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych,
- fosfor - pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu błon komórkowych i w utrzymaniu zdrowych kości i zębów,
- potas - pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni i w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi.
Oprócz powyżej wymienionych witamin i składników mineralnych, rokitnik w śladowych ilościach zawiera też cynk, sód, mangan, kwas pantotenowy, witaminę A i witaminę B12. Jednak to nie wszystko. Rokitnik to jedna z nielicznych roślin bogatych w kwasy tłuszczowe, w tym kwas palmitynowy, kwas stearynowy, kwas oleinowy, kwas linolowy, kwas linolenowy, kwas oleopalmitynowy. Kwasy tłuszczowe to niezbędny składnik odżywiania człowieka ich niedobory mogą wpływać na zakłócenia wzrostu i metabolizmu energetycznego, funkcjonowanie układu oddechowego i uszkodzenia nerek. Kwasy tłuszczowe uczestniczą też w procesach regulacyjnych na poziomie komórek, tkanek i całego organizmu.
Na działanie owoców rokitnika wpływ mają także inne składniki: tokoferole, karotenoidy oraz flawonoidy, które pełnią rolę biologicznych antyoksydantów i pozwalają zniwelować szkodliwą nadwyżkę wolnych rodników w komórkach.
Na co pomaga rokitnik? Rokitnik w diecie i korzyści dla zdrowia
Z właściwości rokitnika zwyczajnego korzystano głównie w tradycji ludowej, m.in. stosowano go w celu poprawy krążenia krwi i usuwania skrzepów oraz do łagodzenia kaszlu i biegunki. Niekiedy także stosowano go na uspokojenie i do szybszego gojenia się ran. Aktualnie wskazuje się głównie na właściwości przeciwutleniające rokitnika wynikające z dużej ilości antyoksydantów w jego składzie. Do jednych z najważniejszych właściwości rokitnika należy jego działanie hepatoochronne, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe. Może również wykazywać działanie kardioochronne; istnieją także produkty, które wskazują na zastosowanie rokitnika w kosmetyce.
Czy rokitnik jest dobry na wątrobę?
Wątroba to narząd, który często jest obciążony przez zanieczyszczenia środowiska, leki lub uszkodzenia. Jedno z przeprowadzonych badań wykazało, że ekstrakt z liści rokitnika może wpływać na przeciwdziałanie uszkodzeniom wątroby. Podobne efekty wykazały testy przeprowadzone na zwierzętach. Warto jednak pamiętać, że nie jest to potwierdzony fakt naukowy i niezbędne są dalsze badania w tym zakresie.
Czy rokitnik podnosi ciśnienie?
Rokitnik ma działanie wielorakie, które związane jest z dużą ilością związków bioaktywnych w tej roślinie. Substancje te mogą wpływać na obniżenie poziomu cholesterolu i ciśnienia. Jedno z badań przeprowadzonych w Japonii na zwierzętach wskazuje, że przyjmowanie rokitnika może obniżać ciśnienie tętnicze krwi i tętno oraz poziom cholesterolu i trójglicerydów. Warto jednak zaznaczyć, że niezbędne do potwierdzenia działania rokitnika w ten sposób są dalsze badania przeprowadzone na ludziach.
Czy rokitnik jest dobry dla nerek? Czy rokitnik jest dobry na jelita?
Niektóre źródła wskazują, że olej z rokitnika może poprawiać funkcje układu trawiennego (w tym funkcje żołądkowo-jelitowe), a także wpływać na utrzymanie poprawnej pracy nerek i wątroby. Badania w tym zakresie są jednak na początkowym etapie i nie powinno się ich traktować jako naukowy fakt.
W jakiej postaci najlepiej spożywać rokitnik? Sok z rokitnika, olej z rokitnika, herbata z rokitnika: jak stosować rokitnik?
Rokitnik, ze względu na swój gorzki i cierpki posmak, nieczęsto znajduje zastosowanie w kuchni. Na rynku jednak można znaleźć rokitnik w formie soku bądź oleju:
- sok z owoców rokitnika zwyczajnego: zawiera kwasy organiczne, kwasy tłuszczowe, flawonoidy, karotenoidy oraz witaminy i składniki mineralne,
- olej z nasion rokitnika: zawiera kwasy tłuszczowe (m.in. oleinowy, linolowy, palmitynowy), karotenoidy, tokoferole, fitosterole, kwasy omega-3 i omega-6,
- liście rokitnika: zawierają wysokiej jakości białko i substancje bioaktywne, w tym związki przeciwutleniające.
Częstym sposobem na włączenie rokitnika do diety jest picie naparów i herbat, do których dodaje się dobrej jakości sok z rokitnika. W ten sposób można wykorzystać właściwości rokitnika zwyczajnego, zwłaszcza podczas jesiennego i zimowego okresu. Dzięki temu, że zawiera on wysoką zawartość witaminy C, a także inne witaminy i składniki mineralne wspierające utrzymanie optymalnego poziomu żelaza w organizmie, wykorzystywanie rokitnika w planowaniu jadłospisu może przynieść wiele korzyści zdrowotnych. Po jakim czasie działa rokitnik? Przeważnie wskazuje się, że 12 tygodniowa kuracja sokiem z rokitnika może przynieść zauważalne efekty.
Czy rokitnik jest zdrowy? Podsumowanie
Działanie owoców rokitnika związane jest ze składnikami aktywnymi, które zawiera ta roślina. W jej składzie znajdują się duże ilości witaminy C, ale także witaminy z grupy B, witamina E, wapń, magnez i fosfor. Zarówno olej rokitnikowy jak i sok z rokitnika to najczęściej stosowane produkty, które warto włączyć do diety, ponieważ mogą wpływać na utrzymanie optymalnej kondycji organizmu.
Źródła:
Leong-Perng Ch., Tung-Wen Y., Ya-Ping T., Tina Y., Michael Y., Hywel Y., Chia-Hua L., The impact of oral sea-buckthorn oil on skin, blood markers, ocular, and vaginal health: A randomized control trial, Journal of Functional Foods 2024, Vol. 112
Bałasińska B., Jank M., Kułasek G., Właściwości i rola wielonienasyconych kwasów tluszczowych w utrzymaniu zdrowia ludzi i zwierząt, Życie Weterynaryjne 2010, 85 (9): 749-756
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci Tekst mający znaczenie dla EOG (Dz. U. : 136 z 25.05.2012 ze zm.)
Bośko P., Biel W., Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides L.), Post Fitoter 2017, 18 (1): 36-41
Malinowska P., Olas B., Rokitnik - roślina wartościowa dla zdrowia, Kosmos Problemy Nauk Biologicznych 2016, Tom 65, nr 2 (311): 285-292
Urbaniak S., Kaźmierczak-Barańska J., T. Karwowski B., Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) jako skarbica witaminy C, Postępy Biochemii 2019, 65 (3): 212-216
Petre A., The Top 11 Health Benefits of Sea Buckthorn Oil, (https://www.healthline.com/nutrition/sea-buckthorn-oil, 20.01.2025)
