Doping w sporcie jest często nadużywanym środkiem, mającym wpływać na przyrost masy mięśniowej i zwiększenie wydolności. Stosowanie sterydów to jeden z przykładów dopingu, którego długotrwałe skutki stosowania w dużej ilości mogą prowadzić do wielu zaburzeń funkcjonowania organizmu. Sprawdź poniżej, jak działają sterydy na organizm i jakie działanie niepożądane się z nimi wiążą.
Co to są sterydy i jak działają? Jaki jest mechanizm działania sterydów?
Steroidy anaboliczno-androgenne to pochodne testosteronu. Choć hormon ten jest niezbędny w okresie dojrzewania i reguluje istotne funkcje organizmu u osób starszych, jego syntetyczne pochodne są często nadużywane w sporcie. Za ich główne efekty uznaje się przede wszystkim:
- przyrost masy mięśniowej i siły,
- lepsza tolerancja dużych wysiłków fizycznych,
- poprawa osiąganych wyników,
- zwiększenie efektów anabolicznych i minimalizowanie efektów androgennych.
Choć w teorii mają zwiększać siłę i wydolność oraz kształtować sylwetkę, przyjmowane w dużej ilości syntetyczne sterydy anaboliczne przez długi czas powodują także zwiększenie agresywności, gwałtowne zmiany nastroju (euforia i dysforia), zwiększoną pobudliwość i trudności poznawcze. Zarówno krótko jak i długotrwałe stosowanie sterydów anabolicznych może prowadzić do zaburzeń depresyjnych, epizodów manii i uzależnienia. To jednak nie koniec - oprócz zmian w zachowaniu, dochodzi także do zmian fizycznych. Przyjmowanie sterydów anabolicznych skutkuje:
- zmianami w wyglądzie: zwiększenie objętości i masy włókien mięśniowych, owłosienie, zmiana głosu,
- zmianami skórnymi: pojawienie się trądziku, rozstępów, łysienie typu męskiego, a także ślady po wkłuciach przy stosowaniu sterydów domięśniowo i przez skórę,
- zmiany w obszarze klatki piersiowej: w przypadku kobiet - zanik tkanki piersi, w przypadku mężczyzn - ginekomastia,
- zmiany układu moczowo-płciowego: w przypadku kobiet - hipertrofia łechtaczki, w przypadku mężczyzn - atrofia jąder.
W jaki sposób działają sterydy anaboliczne? Testosteron łączy się z receptorami androgennymi (umieszczonymi w mózgu) i w ten sposób wywiera wpływ na neurotransmitery w ośrodkowym układzie nerwowym, ostatecznie wywołując efekty androgenne i anaboliczne. Przyjmowanie wysokich porcji syntetycznych sterydów prowadzą do wirylizacji. Oznacza to, że pojawiają się psychiczne i fizyczne skutki uboczne.
Co leczy się sterydami? Leki steroidowe a zdrowie
Steroidy stosowane w sporcie są uznawane za nielegalny doping. Nadal jednak są one stosowane przez mężczyzn, którzy chcą kształtować swoją sylwetkę. Stosowanie steroidów anabolicznych w leczeniu chorób nie powoduje zmian w funkcjonowaniu organizmu człowieka. Dlaczego zatem sportowcy natykają się na problemy związane z ich używaniem? Przyjmowane porcje steroidów anabolicznych przez mężczyzn często przekraczają 10, 100, 1000-krotnie porcje zalecane w leczeniu chorób.
Jakie są skutki uboczne sterydów?
Negatywne zmiany powodowane przez przyjmowanie steroidów anabolicznych wpływają nie tylko na zmiany w wyglądzie i zmiany zachowaniu, ale mogą także powodować problemy somatyczne.
- sercowo-naczyniowe: podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, arytmia, powiększanie się lewej komory mięśnia sercowego, upośledzone wypełnienie rozkurczowe, zakrzepica, czerwienica, zmiany w profilu lipidowym,
- dermatologiczne: nadmierne owłosienie lub alopecia, trądzik,
- wątroba: żółtaczka, hepatoksyczność,
- behawioralne: gwałtowne zmiany nastroju, agresja, uzależnienie, zespoły maniakalne i depresyjne,
- reprodukcyjne i hormonalne: zmiany w libido, zmniejszona płodność, obniżone stężenie LH i FSH,
- związane z wstrzykiwaniem sterydów:; zwłóknienia, urazy nerwowe i naczyniowe, infekcje, uszkodzenia nerwów,
- inne: bezsenność, jadłowstręt, przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, bóle mięśniowo-stawowe.
Oprócz skutków ubocznych, które mogą pojawić się u obu płci, może także dojść do zmian specyficznych dla mężczyzn oraz kobiet. Dla mężczyzn przyjmowanie sterydów anabolicznych w zbyt dużej ilości może prowadzić do pojawienia się hipogonadyzmu hipogonadtropowego (nieprawidłowo działające jądra w wyniku niewystarczającej produkcji FSH i LH), atrofia jąder, zmiany w libido, impotencja, bezpłodność, hipertrofia prostaty, upośledzenie spermatogenezy. Może także dojść do feminizacji, czyli ginekomastii. Z kolei w przypadku kobiet syntetyczne sterydy anaboliczne zwiększają ilość włosów na twarzy i ciele, pogłębiają głos, wpływają na nieregularne miesiączki lub powodują jej brak, a także mogą doprowadzić do hipertrofii łechtaczki, zmniejszenia gruczołu piersiowego i łysienia typu męskiego.
Długoterminowe stosowanie sterydów może prowadzić nie tylko do zaburzeń układu sercowo-naczyniowego i endokrynologicznego, ale także do udaru mózgu, miokardiopatii, zaburzeń rytmu serca i zakrzepicy, a nawet do zwiększenia ryzyka zawału mięśnia sercowego i nagłej śmierci z powodów sercowo-krążeniowych. Ze stosowaniem syntetycznych sterydów wiąże się też ryzyko rozrostów nowotworowych w obszarach nadnerczy, jelita grubego i układu oddechowego.
Jak długo sterydy utrzymują się w organizmie?
To, jak długo w organizmie utrzymują się sterydy zależy od ich typu, przyjmowanej porcji, sposobu ich przyjęcia, a także indywidualnych predyspozycji, wieku, kondycji i wagi. Nawet, gdy nie ma ich już w krwiobiegu, można je wykryć badając mocz, włosy czy paznokcie do nawet 12 miesięcy po zakończeniu ich używania.
Jakie są alternatywy dla sterydów?
Doping jest dla wielu sportowców kuszącą perspektywą: niemal w zasięgu ręki jest sposób na to, by przyspieszyć efekty treningów. Trzeba jednak pamiętać, oprócz oczywistych negatywnych efektów i skutków ubocznych, korzystanie z takich substancji jest nielegalne; steroidy androgenno-anaboliczne znajdują się na liście substancji zabronionych przygotowanej przez Światową Organizację Antydopingową (WADA - World Anti-Doping Organization).
Alternatywę dla sterydów stanowią przebadane, certyfikowane produkty sportowe, które zawierają odpowiednie oznaczenia, np. posiadają certyfikat Informed Sport. Więcej o programie Informed Sport dowiesz się na blogu: Certyfikacja Informed Sport - co oznacza?
Jak bezpiecznie stosować suplementy sportowe i odżywki?
Nie istnieje bezpieczne stosowanie sterydów w celach sportowych: istnieją jednak suplementy, które mogą wspierać Twoje wysiłki i wspierać naturalne procesy kształtowania sylwetki, nabierania masy mięśniowej i zwiększania wydolności. Odpowiednie dla siebie propozycje możesz znaleźć przede wszystkim wśród odżywek białkowych i keratyny.
- Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej i zdrowych kości.
- Kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych.
Czy da się bezpiecznie stosować sterydy? Podsumowanie
Najprostsza odpowiedź brzmi: nie. Jeśli nie są one elementem farmakoterapii zaleconej przez lekarza i nie znajdujesz się pod stałą opieką specjalisty, nie istnieje sposób na to, by przyjmować je bezpiecznie w celach sportowych. Co więcej, wady znacznie przewyższają zalety - przyjmowanie dużych porcji sterydów przez długi czas wpływa negatywnie na działanie poszczególnych organów i wielu układów narządów w organizmie i może skutkować nawet śmiercią. Na rynku istnieje wiele alternatyw, które mogą wspierać Cię w długiej perspektywie czasowej, które są oznaczone jako bezpieczne i zostały przebadane przez odpowiednie instytucje. Jeśli szukasz suplementów, które będą dodatkiem do zbilansowanej diety, wybieraj certyfikowane produkty z legalnych źródeł.
*Powyższe informacje nie stanowią porady medycznej. Mają one charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Przedstawione treści nie zastępują profesjonalnej konsultacji medycznej. W przypadku wystąpienia objawów chorobowych lub wątpliwości dotyczących zdrowia, skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia.
Źródła:
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci Tekst mający znaczenie dla EOG (Dz. U. : 136 z 25.05.2012 ze zm.)
Muszalska-Dietrich A., Steroidy anaboliczno-androgenne (anabolic-androgenic steroids, AAS) - społeczna androgenizacja: rozpowszechnienie używania, problemy zdrowotne, Psychiatria i Psychologia Kliniczna 2005, 5(2): 99-105
Mędraś M., Jóźków P., Zastosowanie testosteronu i steroidów androgenno-anabolicznych w sporcie Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology 2009, 60(3): 204-209
Banks W., How Long Do Steroids Stay in Your System?, , (https://www.healthline.com/health/how-long-do-steroids-stay-in-your-system; 16.06.2026)
